iphone app
android app
iphone app android app
Τετάρτη 25 Ιανουαρίου 2017
ΣΤΑΥΡΟΣ - ΑΓΚΑΘΙΝΟ ΣΤΕΦΑΝΙ

Το ακάνθινο στεφάνι


Ημερομηνία δημοσίευσης:
Τελευταία ενημέρωση:

Στην καρδιά του Παρισιού βρίσκεται ένα μνημείο που όχι άδικα περιγράφεται από προσκυνητές και ιστορικούς εδώ και αιώνες σαν η ομορφότερη εκκλησία της Πόλης του Φωτός.

Το απόλυτο αριστούργημα του γοτθικού ρυθμού, το Άγιο Παρεκκλήσι ή Σαν Σαπέλ, χτίστηκε αποκλειστικά για να στεγάσει ένα τμήμα από τον ακάνθινο στέφανο που τοποθετήθηκε στο κεφάλι του Ιησού κατά το μαρτύριό του. Η ύπαρξη του κειμηλίου είναι γνωστή ιστορικά τουλάχιστον από το 409, όταν ο Άγιος Παολίνος της Νόλα έγραφε για «τα αγκάθια με τα οποία στεφανώθηκε ο Σωτήρας και τα οποία φυλάσσονταν ως κειμήλια μαζί με το Σταυρό όπου καρφώθηκε και τον κίονα στον οποίο δέθηκε και μαστιγώθηκε».

Οι αναφορές έκτοτε είναι συχνές όπως εκείνη του Γρηγορίου της Τουρς, ο οποίος στο De Gloria martyri σχολιάζει ότι το ακάνθινο στεφάνι έμοιαζε ακόμα πράσινο και ότι το χρώμα του ανανεωνόταν θαυματουργά κάθε μέρα. Ο Αντονίνος της Πιατσέντζα μνημονεύει την ύπαρξή του τον 6ο αιώνα, ενώ ήδη από τον 5ο αιώνα αναφέρονται προσκυνητές οι οποίοι το είχαν δει στην Ιερουσαλήμ. Το κειμήλιο αυτό φαίνεται ότι μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη περίπου στα 1063, ή για να ακριβολογούμε ένα τμήμα του, καθώς προγενέστερες αναφορές μνημονεύουν ότι τεμάχιά του είχαν δοθεί σε άλλες εκκλησίες κυρίως από αυτοκράτορες πιθανότατα σαν δώρο.

Αναφέρεται ότι ο Ιουστινιανός έδωσε «ένα αγκάθι» στον Αρχιεπίσκοπο του Παρισιού Σαν Ζερμέν, ο οποίος το τοποθέτησε στο Σαν Ζερμέν ντε Πρε, ενώ η αυτοκράτειρα Ειρήνη στα 798 ή 802 έστειλε στον Καρλομάγνο κομμάτια του ακάνθινου στεφανιού, ο οποίος με τη σειρά του τα φύλαξε στο ναό που έχτισε στο Άαχεν της σημερινής Γερμανίας. Οι αναφορές μοιάζουν ατέλειωτες.

Η ιστορία του κειμηλίου ακολούθησε εκείνη των περισσότερων που σχετίζονται με τη Σταύρωση του Ιησού και συνδέθηκε με τη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους.

Στα 1238 ο Λατίνος αυτοκράτορας της Πόλης ο Μπαλντοβίνος ΙΙ, αναζητώντας απεγνωσμένα υποστήριξη από τις στρατιές της Δύσης για να κρατήσει την Κωνσταντινούπολη, χρησιμοποίησε το ακάνθινο στέφανο ως ενέχυρο για να αποσπάσει ένα δάνειο από τους Βενετούς. Καθώς όμως δεν μπόρεσε να το αποπληρώσει, οι Βενετοί πούλησαν με τη σειρά τους στον ευσεβή Λουδοβίκο 9ο, κατά τη διάρκεια της πρώτης σταυροφορίας το 1239, το ακάνθινο στεφάνι μαζί με άλλα κειμήλια, όπως τμήματα του Τιμίου Σταυρού, καρφιά από τη Σταύρωση και σταγόνες από το αίμα του Χριστού, ζητώντας του 13.134 χρυσά νομίσματα της εποχής, δηλαδή σχεδόν τρεις φορές περισσότερο από όσο πλήρωσε ο βασιλιάς για την κατασκευή της Σαν Σαπέλ.

Ήδη όμως από εκείνη την εποχή το ακάνθινο στέφανο φαίνεται ότι είχε χάσει τα 60 ή 70 αγκάθια του, τα οποία κυκλοφορούσαν σε διάφορους ναούς της Δύσης και το μόνο που είχε απομείνει ήταν πια το ξύλο του στεφανιού. Κανένα από τα αγκάθια αυτά δε φαίνεται να βρίσκεται πλέον στο Παρίσι, ενώ πολλές εκκλησίες της Δύσης υποστηρίζουν ότι έχουν στην κατοχή τους κάποια από εκείνα.

Το ακάνθινο στεφάνι που απέκτησε ο εξαιρετικά ευσεβής Λουδοβίκος από την Κωνσταντινούπολη μεταφέρθηκε στο Παρίσι δύο χρόνια αργότερα, αφού κρατήθηκε ως ενέχυρο από τους Βενετσιάνους ως τη συγκέντρωση του υπέρογκου για την εποχή ποσού, και τοποθετήθηκε προσωρινά στο παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου μέχρι την ολοκλήρωση της Sainte Chapelle και τα εγκαίνιά της στις 26 Απριλίου 1248.

Τα ιερά κειμήλια τοποθετήθηκαν τότε σε ένα μεγάλο θησαυροφυλάκιο με διακόσμηση από χρυσό και πολύτιμους λίθους σε υψηλό σημείο στο βάθος της αψίδας του Ιερού και κάθε Μεγάλη Παρασκευή παρουσιάζονταν σε κοινή θέα στους πιστούς. Η παράδοση αυτή συνεχίζεται ακόμα σήμερα από τη νέα τους έδρα όμως, την Παναγία των Παρισίων όπου μεταφέρθηκαν, όσα τουλάχιστον διασώθηκαν, στα χρόνια της Γαλλικής Επανάστασης μετά από μια σύντομη παραμονή τους στην Εθνική Βιβλιοθήκη του Παρισιού.


Τμήματα του ακάνθινου στεφανιού υπάρχουν και στο Θησαυροφυλάκιο των Αψβούργων, στη Βιένη


Το Ziziphus spina Christi

Αρκετοί υποστηρίζουν ότι τα αγκάθια που υπήρχαν στο στεφάνι της Σαν Σαπέλ και τα πιο "διάσημα" που βρίσκονται σε ναούς της Δύσης προέρχονται από ένα φυτό, κοινό στη Μέση Ανατολή και κυρίως στην Παλαιστίνη, γνωστό ως Ziziphus spina Christi.

Η ύπαρξη του ακάνθινου στεφανιού συνδέεται και με την Ιερά Σινδόνη, το ύφασμα πάνω στο όποιο βρίσκεται αποτυπωμένη η μορφή ενός μαστιγωμένου, σταυρωμένου, νεκρού άνδρα, το οποίο φυλάσσεται στο Τορίνο της Ιταλία.

Η Ιερά Σινδόνη, πιστεύεται ότι ήταν το σάβανο που τύλιξαν τον Ιησού μετά τη Σταύρωση.

Οι ενδείξεις που υπάρχουν από το αποτύπωμα στη Σινδόνη ερμηνεύονται χωρίς καμιά αμφιβολία με τις πληγές που ένα τέτοιο στεφάνι θα είχε προκαλέσει στο πρόσθιο και το πίσω μέρος της κεφαλής αυτού του άνδρα. Ορατές χάρις στο αίμα που έχει κυλήσει στα σωστά από ανατομική άποψη σημεία, οι πολλαπλές πληγές έχουν οδηγήσει τους μελετητές στην υπόθεση ότι το ακάνθινο στεφάνι, δεν ήταν εκείνο που έχουμε γνωρίσει από τη χριστιανική εικονογραφία, αλλά πιθανότατα είχε σχήμα ενός σκούφου από αγκάθια που κατασκευάστηκε από τους Ρωμαίους με στόχο να προκαλέσει το μεγαλύτερο δυνατό πόνο στον Ιησού.


Αναπαράσταση του ακάνθινου στεφανιού από το Μουσείο της Ιεράς Σινδόνης στο Τορίνο της Ιταλίας

Στηριγμένοι στα δεδομένα που έχουν προκύψει από τη μελέτη του αποτυπώματος του σταυρωμένου άνδρα στη Σινδόνη, οι ειδικοί έχουν αναπαραστήσει αυτό που θεωρούν ως την πιθανότερη μορφή του ακάνθινου στεφανιού, το οποίο εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο της Σινδόνης στο Τορίνο.

έρευνα : Σταύρος Μουντουφάρης

Κοινοποιήστε

  Εκτύπωση