iphone app
android app
iphone app android app
Κυριακή 22 Οκτωβρίου 2017
Έντγκαρ Άλαν Πόε

Έντγκαρ Άλαν Πόε: Ο πρωτοπόρος της αστυνομικής λογοτεχνίας


Ημερομηνία δημοσίευσης:
Τελευταία ενημέρωση:

Σαν σήμερα το 1849 απεβίωσε ο Αμερικανός ποιητής και πεζογράφος Έντγκαρ Άλαν Πόε (Edgar Allan Poe) μετά από μια σύντομη ζωή. Ήταν μόνον 40 χρόνων. Υπήρξε ένας από τους κύριους εκπροσώπους του αμερικανικού ρομαντισμού. To λογοτεχνικό του έργο είχε σημαντική επίδραση στην παγκόσμια λογοτεχνία, αποτελώντας θεμέλιο λίθο για την εξέλιξη σύγχρονων λογοτεχνικών ειδών, όπως η αστυνομική λογοτεχνία ή οι ιστορίες τρόμου και φαντασίας.


Η ζωή του

Ο Πόε γεννήθηκε το 1809 στη Βοστόνη και οι γονείς του ήταν ηθοποιοί. Ο πατέρας του, Ντέιβιντ Πόε, εγκατέλειψε την οικογένειά του τον Ιούλιο του 1811 ενώ πέθανε πέντε μήνες αργότερα, στις 11 Δεκεμβρίου. Η μητέρα του, Ελίζαμπεθ Άρνολντ Χόπκινς, υπέφερε από φυματίωση και πέθανε στις 8 Δεκεμβρίου του 1811, ενώ ο Πόε ήταν μόλις δύο ετών. Μετά το θάνατο της μητέρας του, έζησε στο σπίτι του επιτυχημένου εμπόρου καπνού Τζον Άλαν και μεγάλωσε στην πόλη Ρίτσμοντ της Βιρτζίνια.

Το 1815, η οικογένεια Άλαν μετακόμισε στη Σκοτία και την Αγγλία, όπου έζησε συνολικά για πέντε χρόνια. Στο διάστημα αυτό, ο Πόε φοίτησε σε δύο αγγλικά σχολεία κοντά στην πόλη του Λονδίνου. Μετά την επιστροφή του στο Ρίτσμοντ, εγγράφηκε στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια, το 1826, όπου παρέμεινε μόνο για ένα χρόνο. Ήρθε σε σύγκρουση με τον πατριό του, εξαιτίας οικονομικών χρεών που ανέπτυξε μέσω της χαρτοπαιξίας, κατά την περίοδο φοίτησής του. Τελικά ο Πόε εγκατέλειψε το σπίτι των Άλαν και κατατάχτηκε το 1827 στον αμερικανικό στρατό, πιθανότατα για λόγους οικονομικής επιβίωσης. Στην αίτηση κατάταξής του δήλωσε το όνομα Έντγκαρ Α. Πέρι, αναφέροντας επίσης ως ηλικία τα 22 χρόνια ενώ ήταν 18 ετών. Τον ίδιο χρόνο δημοσίευσε το πρώτο του βιβλίο, μία ποιητική συλλογή με τίτλο "Ταμερλάνος και άλλα ποιήματα".

Το 1829 εκδόθηκε το δεύτερο ποιητικό βιβλίο του "Al Aaraaf", ενώ παράλληλα έκανε αίτηση εγγραφής στη στρατιωτική ακαδημία του Γουέστ Πόιντ, με την υποστήριξη του πατριού του. Εκεί θεωρείται πως ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με το έργο άλλων ρομαντικών ποιητών, ενώ σύντομα ανέπτυξε εκ νέου οικονομικά χρέη. Υπήρξε σκόπιμα αμελής ως προς τα καθήκοντά του, γεγονός που οδήγησε τελικά στην απόλυσή του. Αμέσως μετά, ο Πόε μετακόμισε στη Βαλτιμόρη όπου έζησε με τη θεία του Μαρία Κλεμ και την πρώτη του ξαδέλφη Βιρτζίνια Ελίζα Κλεμ. Προκειμένου να συντηρείται οικονομικά, ξεκίνησε να γράφει πεζά κείμενα υποβάλλοντας συμμετοχή σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς. Το 1833, βραβεύτηκε για το διήγημά του "Μήνυμα στο μπουκάλι", γεγονός που του εξασφάλισε μία πρώτη αναγνώριση σε ένα περιορισμένο τοπικό λογοτεχνικό κύκλο.

Το Δεκέμβριο του 1835, άρχισε να εργάζεται ως συντάκτης στην εφημερίδα "Southern Literary Messenger" ("Λογοτεχνικός Αγγελιοφόρος του Νότου"), στο Ρίτσμοντ. Την ίδια περίοδο παντρεύτηκε τη 13χρονη ξαδέρφη του, η οποία στο πιστοποιητικό του γάμου τους αναφερόταν ψευδώς πως ήταν 21 ετών.

Το 1838 εκδόθηκε η "Αφήγηση του Άρθουρ Γκόρντον Πιμ" ("The Narrative of Arthur Gordon Pym") ενώ το καλοκαίρι του επόμενου χρόνου ο Πόε μετακόμισε στη Φιλαδέλφεια, όπου ξεκίνησε να εργάζεται ως βοηθός συντάκτη στο περιοδικό "Burton's Gentleman's Magazine". Δημοσίευσε αρκετά άρθρα, διηγήματα και κριτικές απολαμβάνοντας ολοένα και μεγαλύτερη φήμη. Το ίδιο διάστημα, εκδόθηκε η δίτομη συλλογή έργων του "Tales of the Grotesque and Arabesque" ("Ιστορίες του Γκροτέσκο και του Αραβουργήματος"), η οποία, αν και δεν αποτέλεσε σημαντική εμπορική επιτυχία, επαινέθηκε από την κριτική και θεωρείται σήμερα ορόσημο στην ιστορία της αμερικανικής λογοτεχνίας. Ο Πόε εγκατέλειψε τη θέση του μετά από περίπου ένα χρόνο και ανέλαβε χρέη βοηθού συντάκτη στο περιοδικό "Graham's Magazine".

Στις 20 Ιανουαρίου του 1842, η σύζυγός του έδειξε για πρώτη φορά δείγματα πως έπασχε από φυματίωση και, υπό το βάρος της ασθένειάς της, ο Πόε κατέφυγε στο ποτό. Εγκατέλειψε εκ νέου τη θέση του στο "Graham's Magazine" και επέστρεψε στη Νέα Υόρκη όπου εργάστηκε για ένα σύντομο χρονικό διάστημα στην εφημερίδα "Evening Mirror" και ως συντάκτης στην έκδοση του "Broadway Journal". Στις 29 Ιανουαρίου του 1845 εκδόθηκε το ποίημά του "Το Κοράκι" ("The Raven"), ένα από τα πιο γνωστά έργα του και το οποίο του πρόσφερε μεγάλη αναγνώριση, γεγονός που τον βοήθησε επίσης να αυξήσει το ισχνό του εισόδημα δίνοντας διαλέξεις. Ανατυπώθηκε σε αρκετές εφημερίδες και περιοδικά, ωστόσο ο ίδιος ο Πόε δεν αποκόμισε οικονομικά οφέλη από το ίδιο το έργο εξαιτίας της έλλειψης νόμων περί πνευματικών δικαιωμάτων.

Τον Ιανουάριο του 1847, η σύζυγός του Βιρτζίνια πέθανε και τον επόμενο χρόνο ο Πόε αρραβωνιάστηκε την ποιήτρια Σάρα Έλεν Ουίτμαν. Ο προγραμματισμένος τους γάμος τελικά δεν πραγματοποιήθηκε, πιθανότατα εξαιτίας των προβλημάτων του Πόε με το ποτό. Σύμφωνα με μία άλλη εκδοχή, η μητέρα της Ουίτμαν είχε σημαντική συμβολή στη διάλυση της σχέσης τους. Με βάση την αλληλογραφία του Πόε εκείνης της περιόδου, γνωρίζουμε ότι επιχείρησε να αυτοκτονήσει με υπερβολική δόση λάβδανου. Αργότερα, ο Πόε επέστρεψε στο Ρίτσμοντ όπου αρραβωνιάστηκε τη Σάρα Ελμίρα Ρόυστερ και μαζί όρισαν ως ημερομηνία του γάμου τους τη 17η Οκτωβρίου του 1849.


Ο θάνατός του

Σύμφωνα με επιστολή του προς τη Μαρία Κλεμ στις 18 Σεπτεμβρίου του 1849, ο Πόε θα πραγματοποιούσε ένα ταξίδι στη Φιλαδέλφεια, προκειμένου να συναντήσει την ποιήτρια Λέον Λάουντ, με αφορμή την επιμέλεια της έκδοσης ενός τόμου με έργα της. Ανακαλύφθηκε σε παραληρηματική κατάσταση στους δρόμους της Βαλτιμόρης από έναν περαστικό, ο οποίος μετά από σχετική υπόδειξη του Πόε έστειλε επιστολή στο δρα J. E. Snodgrass, ενημερώνοντάς τον σχετικά. Ο Snodgrass έλαβε την επιστολή στις 3 Οκτωβρίου και την ίδια ημέρα φρόντισε, μαζί με το θείο του Πόε, Χένρι Χέρινγκ, για τη μεταφορά του Πόε στο νοσοκομείο, όπου τελικά πέθανε στις 7 Οκτωβρίου. Καθώς δεν κατάφερε κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του να συνέλθει επαρκώς, ο ίδιος δεν ήταν σε θέση να εξηγήσει πώς είχε οδηγηθεί στην κατάστασή του. Όταν βρέθηκε, φορούσε ρούχα που πιστεύεται ότι δεν του ανήκαν ενώ επανειλημμένα πρόφερε το όνομα «Ρέινολντς» κατά τη διάρκεια της τέταρτης νύχτας που έμεινε στο νοσοκομείο. Σύμφωνα με επιστολή του ιατρού δρος John J. Moran που εξέτασε τον Πόε στο νοσοκομείο, προς τη θεία του, οι τελευταίες του λέξεις ήταν «Lord help my poor soul» («Κύριε, βοήθησε τη φτωχή ψυχή μου»).

Η πραγματική αιτία θανάτου του Πόε παραμένει ένα αμφιλεγόμενο ζήτημα και δεν υπάρχει μία οριστική θέση, καθώς ουδέποτε υπήρξε ή βρέθηκε ένα επίσημο πιστοποιητικό θανάτου. Ο δρ J. E. Snodgrass, ο οποίος γνώριζε προσωπικά τον Πόε και βρέθηκε μαζί του στις τελευταίες του ημέρες, βεβαίωνε πως ο θάνατός του ήταν απόρροια αλκοολισμού.

Αντίθετα, ο δρ John Moran θεωρούσε πως ο θάνατός του δε σχετιζόταν με χρήση κάποιου είδους τοξικής ουσίας. Τόσο τα γραπτά του Snodgrass όσο και του Moran, με θέμα τις τελευταίες ημέρες ζωής του Πόε, περιέχουν σημαντικές αντιφάσεις με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζονται εν γένει με δυσπιστία από τους μελετητές και βιογράφους του συγγραφέα. Πληθώρα άλλων θεωριών έχουν προταθεί επίσης, μεταξύ αυτών πιθανή σύφιλη, επιληψία, δηλητηρίαση, δολοφονία ή λύσσα, θεωρίες όμως που δεν επιβεβαιώνονται μέχρι σήμερα από επίσημα ιατρικά έγγραφα ή αναφορές.

Η ταφή του έγινε στις 8 ή 9 Οκτωβρίου και ο τάφος του βρίσκεται στη Βαλτιμόρη, όπου αποτελεί ένα ιδιαίτερο αξιοθέατο της περιοχής. Από το 1949, κάποιος ανώνυμος επισκέπτης επισκέπτεται τον τάφο του στις 19 Ιανουαρίου, αφήνοντας τρία κόκκινα τριαντάφυλλα και ένα μπουκάλι κονιάκ στη μνήμη του.

Ο τάφος του Πόε στη Βαλτιμόρη

Εκατόν εξήντα χρόνια μετά το θάνατό του, στις 12 Οκτωβρίου του 2009, έγινε η κηδεία του ομοιώματος του ποιητή, με τιμές, στη Βαλτιμόρη.


Έργο και αποδοχή

Το έργο του Έντγκαρ Άλαν Πόε είχε σημαντική επιρροή τόσο στην αμερικανική όσο και στην παγκόσμια λογοτεχνία, αποτελώντας το θεμέλιο λίθο για σύγχρονα είδη όπως η αστυνομική λογοτεχνία και οι ιστορίες τρόμου ή φαντασίας. Θεωρείται πρωτοπόρος στο είδος του αστυνομικού μυθιστορήματος, το οποίο ανέπτυξε μέσα από τις τρεις ιστορίες του με ήρωα τον Ογκίστ Ντιπέν (Auguste Dupin), μεταξύ αυτών "Οι δολοφονίες της οδού Νεκροτομείου". Τα έργα αυτά αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για τις μεταγενέστερες ιστορίες του Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, με κεντρικό ήρωα τον Σέρλοκ Χολμς.

Η φήμη του Πόε υπήρξε αρκετά μεγάλη τόσο στην Αμερική όσο και στην Ευρώπη. Αμερικανοί λογοτέχνες που εκτιμούσαν το έργο του και επηρεάστηκαν από αυτό ήταν ο Ουόλτ Ουίτμαν, ο Χ. Φ. Λάβκραφτ, ο Γουίλιαμ Φόκνερ, καθώς και ο Χέρμαν Μέλβιλ. Αντιθέτως, ο Μαρκ Τουέιν υπήρξε αυστηρός κριτής του, όπως και ο ποιητής Τ. Σ. Έλιοτ, ο οποίος ωστόσο εκτιμούσε το κριτικό του έργο.

Ιδιαίτερα σημαντική επίδραση είχε το έργο του Πόε στη γαλλική λογοτεχνία και ειδικότερα στο γαλλικό συμβολισμό. Ο Κάρολος Μποντλέρ μετέφρασε σχεδόν το σύνολο των πεζών του κειμένων, καθώς και αρκετά ποιήματά του. Σε επαφή με το έργο του ήρθε και ο ποιητής Στεφάν Μαλαρμέ, ο οποίος επίσης μετέφρασε έργα του, ενώ αφιέρωσε δικά του ποιήματα στον Πόε. Επηρέασε σημαντικά και τον Ιούλιο Βερν, ο οποίος έγραψε ένα δοκίμιο για το έργο του, "Poe et ses oeuvres" ("Ο Πόε και τα έργα του"), ενώ το μυθιστόρημά του "Η Σφίγγα των Πάγων" ("Le Sphinx des glaces") αποτελούσε συνέχεια της "Αφήγησης του Άρθρουρ Γκόρντον Πιμ" του Πόε. Ενδεικτικό της επίδρασης του Πόε στη Γαλλία είναι επιπλέον το γεγονός πως οι ζωγράφοι Εντουάρ Μανέ και Γκουστάβ Ντορέ φιλοτέχνησαν αναπαραστάσεις έργων του. Σε μεταγενέστερη περίοδο, ο Πολ Βαλερί και ο Μαρσέλ Προυστ υπήρξαν επίσης θαυμαστές του. Με αφετηρία τη Γαλλία, έργα του μεταφέρθηκαν στην υπόλοιπη Ευρώπη. Στην Αγγλία, μεταξύ των λογοτεχνών που τα εκτίμησαν υπήρξαν ο Άλγκερνον Σουίνμπουρν και ο Όσκαρ Ουάιλντ.

Σήμερα ο Έντγκαρ Άλαν Πόε θεωρείται ως ένας από τους πιο σημαντικούς λογοτέχνες και ποιητές όλων των εποχών. Εξαιτίας, μάλιστα, του εθισμού του στην αυτοκαταστροφή του μέσω της τεράστιας κατανάλωσης αλκοόλ, της χρήσης ναρκωτικών ουσιών, του πάθους του για τα χαρτιά αλλά και της γενικότερης τρέλας και παράνοιας που τον είχε καταλάβει, χαρακτηρίστηκε ως ένας από τους πιο ταλαντούχους «σκοτεινούς», «καταραμένους» ποιητές… Τρανταχτό παράδειγμα αυτού αποτελεί το πολύ σπουδαίο ποίημά του "Το Κοράκι".

"Το Κοράκι" - Απαγγελία από τον Χρήστο Τσάγκα


Επιλεγμένα έργα

Ποιήματα

- (1827) Tamerlane (Ταμερλάνος)

- (1829) Al Aaraaf (Αλ Ααραάφ)

- (1845) The Raven (To Κοράκι)

- (1847) Ulalume (Ουλαλούμ)

- (1848) Eureka (Εύρηκα) - πεζό ποίημα

- (1849) Annabel Lee

- (1831) Lenore (Λενόρ)

Διηγήματα-πεζά

- (1833) MS. Found in a Bottle (Χειρόγραφο σ' ένα μπουκάλι)

- (1838) Ligeia (Λιγεία)

- (1839) The Fall of the House of Usher (Η Πτώση του Οίκου των Άσερ)

- (1839) William Wilson

- (1839) The Conversation of Eiros and Charmion (Ο Διάλογος Ανάμεσα στον Ήρω και την Ερμιόνη)

- (1842) The Masque of the Red Death (Η Μάσκα του Κόκκινου Θανάτου)

- (1842) The Pit and the Pendulum (Το Πηγάδι και το Εκκρεμές)

- (1843) The Gold Bug (Ο Χρυσός Σκαραβαίος)

- (1843) The Black Cat (Ο Μαύρος Γάτος)

- (1845) Some Words with a Mummy (Μερικές κουβέντες με μια μούμια ή Κουβεντιάζοντας με μια μούμια)

- (1845) The System of Doctor Tarr and Professor Fether (Το Σύστημα του δόκτορα Πίσσα και του καθηγητή Φτερά)

- (1846) The Cask of Amontillado (Το Βαρέλι του Αμοντιλάδο)

- (1838) The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket (Η Αφήγηση του Άρθουρ Γκόρντον Πιμ)

- (1841) The Murders in the Rue Morgue (Οι δολοφονίες της οδού Νεκροτομείου)

- (1844) The Purloined Letter (Το κλεμμένο γράμμα)

- (1844) The Premature Burial (Η πρόωρη ταφή)

- (1850) A Descent into the Maelstrom (Η ρουφήχτρα του Μαελστρόμ ή Στη Δίνη του Μάελστρομ)

Πραγματείες-δοκίμια

- (1846) The Philosophy of Composition (Η Φιλοσοφία της Σύνθεσης)

- (1848) Eureka (Εύρηκα)

Θεατρικά

- (1835) Politian

Κοινοποιήστε

  Εκτύπωση